Karen Thompson testuaren hausnarketa

Irakurritako Karen Thompsonen istorioa zer pentsatzea eman dit. Errealitatea ondo definitzen duen kontaera izateaz gain, bi gai edo hausnarketa nagusi topatzen ditugu. Alde batetik nola indibiduoen ignorantzia maila etengabe handitzen den eta edozein gauza sinestera heltzen diren. Eta bestetik, zer ikusirik ez duena; ditugun aspirazioak eta ametsak edo hobeto esanda, jarraitu nahi dugun bidea nola beste norabide bat hartzen duen nahi duguna alde batera utziz.

Jada esan zuen Einstenek, giza ergeltasuna eta ignorantzia ez dute mugarik. Eta pasatzen den egun bakoitzean argiago dut, inguraturik gaude! Eta baliteke gu geu ere momentu askotan ere ergelak izatea… Testuan agertzen den adibideak erakusten digun gizartearen tontotasun maila oso kezkagarria da.

Historian zehar pentsalari askok hausnartu dute zozotasunari buruz. Esate baterako Quevedok esaten zuen ergelak ikusten direnak baino gehiago direla eta Cipollak mafia baino talde boteretsuagoa direla.  Gauza da ez dela gaur egungo kontua. Baina zer espero dugu ikusten duen guztia sinesten duen gizarte batez?

Honek gogora ekarri dit ikusten ari naizen serie katalan bat. Merlí izena du eta “El club de los poetas muertosen” bertsio berritu bat da. Merlí institutu bateko filosofia irakaslea da eta ikasleei bizitzan baliogarriak diren jakinbideak ematen dizkie (baita ikusleoi ere moral eta etika jakinbideak ematen dizkigu) historia zeharko filosofoak azalduz. Gogora ekarri dit Merlík gai honi buruz asko hitz egiten baitu. Denbora osoan ikasleak hausnar dezaten saiatzen da, gauza guztiak kuestionatzera gonbidatzen die. Haren ustez guztia kuestionatzen ez duen pertsona besteen kopia bat besterik ez da.

Hura bezalako irakasle gehiago behar ditugu, txiki-txikitatik gauzei bueltak ematea ondo dagoela esaten digutenak, “eta zergatik ez?” galdera gure buruan sartzen dutenak eta ez konformatzera irakasten digutenak. Testuko adibidean ikusten dugu ia gizarte gehiena ez duela izan mota honetako ez irakasle, ez erreferentziarik. Gainera, zertarako gauzak kuestionatu errazagoa eta erosoagoa bada ezer jakin gabe bizitzea. Zertarako egingo dugu esfortzua? Penagarria.

Testuan tratatzen den bigarren gaira bueltatzen, aspirazio eta ametsei buruzko hausnarketa egitea eskatzen dit. Testuan azaltzen digu nola Karen idazlea izan nahi zuen baina marketing zuzendariko postuan bukatzen duen askoz diru gehiago irabazten baina gustatzen ez zaion lan bat egiten.

Penagarria da gaur egun Karen bezalako pertsonak egotea (eta jasaten ari garen krisialdi egoeran are gehiago). Jendeak diruari ematen dion garrantzia izugarria da, lortzen ari garen zekentasun maila lotsagarria da. Ez naiz sartuko arazo ekonomikoetan, horiek beste kontu bat baitira.

Pena ematen dit jendeak lanpostu batetik irabaz dezaketen gauza bakarra dirua dela pentsatzea. Benetan pena handia. Pentsamendu hori duten pertsonek ez dute inoiz izan gustuko zuten lan bat edo profesionalki errealizatuak edo baloratuak sentiarazten zien lan bat. Gaur egun bokazioa bigarren maila batean geratu etorkizun profesionala erabakitzerako orduan. Zenbatek ez dute entzun “ez ikasi arte ederrak, horrekin ez duzu bizitzeko diru nahikorik irabaziko”, “izan zaitez abokatua, ingeniaria edo medikua”, “ez bazara unibertsitatera joaten ez duzu etorkizunik izango”… eta halako milaka gezur.

Non geratu da pasioa? Badirudi batzuentzat (edo batzuen gurasoentzat) ez duela euro batzuk beste pisu. Benetan gustuko duguna eta benetan zoriontsu egiten gaituena sakrifikatzea delitu bat izan beharko luke. Baina bakoitzak ikusiko du zeintzuk diren bere bizitzan lehentasuna izan behar duten gauzak. Nire kasuan argi daukat, nahiago dut egunero lanera ordu bateko bidaia autobusez egitea eta zoriontsu egiten nauen lana egitea, kotxez hogei minututan heltzea eta egunean behin ere ez irribarre egitea baino.

KOMUNIKABIDEEN MANIPULAZIOARI BURUZKO HAUSNARKETA

Aztertutako Noam Chomsky filosofo eta aktibistak idatzitako 10 estrategia ditugu hedabideen bidez manipulatzeko. Argi eta garbi usten du herria manipulatzearen erraztasuna. Horregatik iruzkin honetan masa komunikabideak gure gizartean duten eraginari buruz hausnartuko dut.

Komunikazioa gizarte modernoaren errealitate eta oinarri nagusietako bat da. “Gizarte dinamikaren” lehen postuetan jartzen dugu. Baina bizi garen egunetan komunikazioak pentsaezinak ziren proportzioak hartu ditu. Burutzeko ditugun errekurtsoak eta tresnak gizartea “etengabeko elkarrizketa” batean bihurtu dute.

Komunikazioa informazioa errazten du. Ezin daiteke esan gizarte honen parte garela honi buruz informaziorik ez badugu edo informazio iturri batera lotuta ez bagaude. Egoera honetan, pentsalari askoren ustez gizartearen influentzia puntua informazioaren kontrol eta produkzio zentroetan egongo da denbora askoz. Kontrolarekin batera, nahi eta nahi ez lotuta dator manipulazio soziala.

Gaur egun masa komunikabide guztiek gizartearen bizitza sozialean eta pertsonalean sartu dira, orduak pasatzen ditugu komunikabideak kontsumitzen. iritzi publikoa sortzeko tresna nagusia dira. Iritzi publikoa pertsonengan duen eragina oso erabakigarria da, manipulazioaren oinarria jarriz. Komunikazioaren eta informazioaren profesionalek errekurtso handiak dituzte iritzi publikoa aldatzeko, eta horrekin batera gizartea manipulatzeko nahiz eta kontzienteki ez egin.

Komunikazioaren profesionalek arazoak sinplifikatzen dituzte. Espazioa eta denbora mugatuta izateaz gain, arazoek duten konplexutasuna eta maila intelektuala  dela eta berehala galduko lituzketelako entzuleen hainbat sektore. Espainiar estatuan hezkuntza maila erdi-altua egon arren, askok ez daude prest maila altuko analisi bat jarraitzeko adituen arabera. Entzuleen galera honek arlo komertzialean diru sarreren murrizketa suposatuko luke.

Masa komunikabideak arazo eta pertsona konkretu batzuk nabarmentzeko balio dute, hauei oihartzun gehiago emanez. Gainera pertsona baten inguruko zeresan kaltegarriek ere nabarmentasuna eta prestigioa emateko balio dezakete. Esate baterako eskandaluetan murgilduta dagoen aktore edo aktoresa batek nabarmentasun gehiago atera dezake egoera horretatik bere lanengatik baino. Bertan argi ikusten dugu komunikabideen boterea eta horrez gain publikoa garrantzi gehiagoko beste arazoez aldentzea lortzen dute. Gobernuek adibidez haientzako negatiboak diren albisteak beste distrakzio gaiak daudenean emititzea nahiago dute, adibidez ustelkeria kasuak, gizartea beste esparruetatik distraituta izateko.

Bukatzeko, ondoriozta dezakegu iritzi publikoa manipulatzeko duten botere izugarria,  komunikabideak tresna informatiboak izateari uztea eragin dute manipulazio tresna bihurtzeko. Gaur egun esan daiteke honen atzean ez daudela multinazionalak soilik. Ideologia guztiek eta talde politikoek haien tokia bilatzen dute komunikabideetan, berdin da eskuindar edo ezkertiar, gaur egungo botere tresna nagusiena bihurtu baitira.

PLANNER PROFILAREN AGERPENA

90ko hamarkadaren hasieran, profil berri baten agerpena publizitatean moldeak apurtu zituen. J. Walter Thomson-en agentziak hedabide espezializatu guztiak konbokatu zituen bere kreazio berria aurkezteko: Plannerra. Lehen plannerra soziologo bat zen, gizarte zientzietatik etorritako profila, ez marketinetik.

Mª Luisa Garcia Guardiaren arabera, profil berri honi kostatu zitzaion publizitatearen munduan sartzen. Zenbait urte pasatu ziren agentzietan plannerra beharrezkoa izateko. Agentziek ez zekiten zertan zetzan planner berri honen eginkizuna. Kontzeptu berri hau azaltzeko kontsumitzailearen eta sormen departamentuaren arteko zubia zela esaten zuten, baita sormen departamentua estratega bezala lana egiten zuela ere.

Denbora aurrera joan ahala, planner hitza gero eta entzunagoa bilakatu zen agentzien artean. Ondoren departamentu bereziak sortzen hasi ziren, esaterako “Planifikazio estrategikoa” non burua planner bera zen.

Mª Luisa Garcia Guardiaren hitzetan “Plannerraren profila enpresen estrukturan aurrerakuntza bat suposatzen du; ez baitu soilik publizitatearen edukietan parte hartzen, baizik eta kontsumitzailearen ordezkaria da agentziak aurrera eramaten duen garapenean eta sormen prozesuan ere”.

Planifikazio estrategikoa azken urteetan gehien eboluzionatu zen alorra izan da. Agentziek figura honen beharra dute, nahiz eta kreatiboekin antzekotasun asko dituen.

Planneraren ezaugarriak eta eginkizunak

Profil berri hau jaio zenetik adiera ezberdinak izan ditu publizitatearen alorrean, hala ere bere ezaugarri eta eginkizunak zehazteko adituek ados jarri dira.

Plannerrak gero eta konplexuagoa den merkatu batean mugitzeko ezinbesteko trebetasunak izan behar ditu, non pertsuasiozko komunikazioa bezeroaren inguruan kokatzen den. Profil honek bere funtzioen aurrera eramate ona bermatzen du sormenari orientatutako lana egiten duelako eta horrez gain estrategiak ikasten dituelako. Horrez gain talentu ulergarri eta analitikoa izan behar du eta alboko pentsamendua beharrezkoak da. Bestalde, planner on batek 4 balio hauek izan behar ditu: kuxkuxeroa izatea, inspiratzeko gai izatea, imajinazioa izatea eta prozesatzeko gaitasuna izatea.

Planner batek aurretiaz aipatutako ezaugarriak baditu, lan egiten duen enpresari abantaila ugari emango dizkio. Hauek dira publizitateko profesionalak gehien azpimarratzen dituztenak:

- Ikerketan ikuspuntu berri bat eskaintzen du.

- Briefing-ari gogoeta denbora gehiago ematen dio, honetara dedikatzen diren profesional bat edo gehiago izanda kanpaina arrakasta aukera gehiago izango ditu.

- Marka estrategia eraginkorragoak baimentzen ditu.

- Kontsumitzailea oso ondo ezagutzen duenez, sormen departamentuarentzat estimulu bat sortzen du.

- Sormena saltzerako orduan, agentziarentzat erraztasuna suposatzen du plannerrak azal dezakeelako zergatik funtzionatzen duen.

- Negozio berrien lorpenean euskarri bat da.

- Publizitatea eraginkorragoa izaten laguntzen du.

Normalen plannera kontu departamentuan ezartzen da. eta ikusten den moduan profil berri honek egiten dituen funtzioak askotarikoak dira. Ikerketa, Sormena eta Estrategia dira plannerrari arrakastako lana egiten laguntzen diotenak eta publizitate kanpaina kontsumitzailean oinarritzea publizitatea eraginkorra izatea lortzen duena.

Planner baten eskumenak

1. Pre-testaren elaborazioa:

Mª Luisa Garcia Guardiak dioenez, inkesta egingo duten subjektuek plannerraren influentzia nabaritzen dute pre-testean. Pre-testa mezu publizitario baten egokitasuna aztertzeko egiten den froga da, bere sorkuntzatik mezua zabaltzeko bideetaraino. Inkestatuen arabera, plannerraren interbentzioa fase honetan beharrezkoa da publizitate mezua eraginkorra izateko.

2. Markaren estrategia eta identitatea:

Inkestatuak ez dute planneraren influentzia publizitatean ebaluatzen, baina haien ustetan komunikazio plan estrategiko on bat garatzeko beharrezkoa da iragartzen den markaren identitatea eta estrategia ezagutzea. Esate baterako, Tomás Camareroren arabera, “Foco-ren” zuzendaria, planifikazio estrategian espezializatutako enpresa; plannerak bere burua enpresetako markaren ordezkaritzat hartu behar du.

3. Publizitatea eraginkorra izan den ebaluatu:

Plannerrak publizitatearen eraginkortasunaren ebaluazioan parte hartu behar du, bere lan osoa eraginkortasuna lortzera bideratuta baitago.

4. Produktu berrien berrikuntza eta garapena:

Plannerra berritzailea eta sormenduna izan behar da. Eskumen hauek publizitatearen eraginkortasuna lortzeko ezinbestekoak dira.

5. Kanpainaren aurkezpena:

Plannerra kanpainaren aurkezpenean parte har dezake, baina ez da haien beharrezkoa beste eginkizunetan moduan.

6. Negozio berrien lorpena: 

Aurreko puntua bezala, plannerrak negozio berrien lorpenean parte har dezake, baina bere lana negozioak behin itxita hasten da.

Ondorioak

Publizitatearen profesional askok plannerraren beharra kolokan jartzen dute. Beharrezkoa da profil berri hau publizitate agentzian izatea?

Adituen arabera Espainiaren kasuan plannerra ez da ezinbesteko profila agentzia askok berari gabe funtzionatzen dutelako, baina azpimarratzen dute publizitatearen eraginkortasuna eta arrakasta lortu nahi bada, planner bat izatea neurri lagungarriena dela.

Horrez gain, aipatu beharra dago kontsumitzailea dela publizitate prozesu batean piezarik garrantzitsuena eta prozesu osoa harentzat egiten dela. Iragarkiak dira publizitate prozesuan kontsumitzaileak ikusten dutena, beraz prozesu osoa bertan islatuta agertu behar da. 

Ondorioz, iragarkiak kontu handiz egin behar dira eta haien kalitatea bermatu behar da beti. Horretarako planner baten laguntza izatea oso lagungarria da edozein iragarki eraginkorra eta kalitatezkoa izateaz arduratzen delako.

NO LOGO MUGIMENDUA

Liburu hau multinazionalen marka handiek gizartean duten eraginari buruzko salaketa da. Naome Klein Kanadako kazetaria da eta Saturday Night aldizkariaz arduratzen da eta bertan marken boterea beldur handiz ikusten duela islatzen du.

No Logo-ren harrera Europan arrakasta handia izan zen. Kleinek 4 ataletan banatu du liburua:

1. No Space: Liburu honen lehenengo atalean korporazioek jarraitutako prozesua arlo kulturalean eta hezkuntza arloan aztertzen da. Kleinen ustetan Estatu Batuetan eta Kanadan markaren balioak  iragartzen den produktuarekiko interes kultural eta hezkuntza interesa pizten duela.

2. No Choice: Bigarren atal honetan “megaholding-ak” murriztu dituen alternatiba kulturalen inguruko frankiziez,  fusio politikaz eta zentsuraz ohartarazten du irakurlea.

3. No Jobs: Atal honetan globalizazioaren eragina egonkortasun laboralean aztertzen da.

4. No Logo: Azken atal honetan multinazional handien aurkako jarrera erakusten du eta 60 hamarkado ikasle radikalak eta 70 hamarkadako feminismoa ekartzen ditu gogora.

Kleinen No Logo liburua mugimendu sozial bat kontsideratzen da. Idatzi zen momentutik eragina izaten hasi zen Kanadan, Estatu Batuetan eta Europako herrialde aberatsenetan: Gazteek protesta mugimenduak antolatzen hasi ziren mundu mailako marken aurka. Esate baterako Nike bere langileak Asian esplotatzen zituen marka bezala ikusten hasi zen eta McDonalds bere langileak txarto ordaintzeaz gain, janari zaborra ematen zuen enpresa bezala.

Kleinen ustetan No Logo mugimenduak jatorri ideologiko ezberdinetako pertsonak batzen ditu: giza eskubideen aldeko aktibistak, toki publikoen defendatzaileak, unibertsitateko ikasleak, hirietako tribu ezberdinak… No Logo mugimenduak babes izaera du marka handien errekurtsoen aurrean. Bere aburuz gauza ez da globalizazio prozesutik ateratzea, baizik eta globalizazio prozesua multinazionalen eskuetan soilik ez uztea. Liburu honekin Kleinek multinazionalen esplotatzen dituzten hirugarren munduko langileen baldintzak hobetzea espero du.

BLACK MIRROR 3X01

Fitxa Teknikoa: 

Titulua: Nosedive

Urtea: 2016

Herrialdea: Erresuma Batua

Zuzendariak: Charlie Booker (Sortzailea), Joe Wright

Gidoilariak: Michael Schur, Rashida Jones

Musika: Max Richter

Argazkilaritza: Seamus McGarvey

Aktore nagusiak: Bryce Dallas Howard, Alice Eve, Cherry Jones, James Norton, Alan Ritchson, Daisy Haggard, Susannah Fielding, Michaela Coel, Demetri Goritsas, Kadiff Kirwan, Sope Dirisu, Clayton Evertson

Igortze data: 2016ko urriaren 21a

Produktorea: Netflix UK

Gaia:

Sare sozialen filtroan bizi den gizarte batean, nola lortutako “ospearen” bidez arautzen den dena. Pertsonak izarren bidez puntuatzen dira eta gero eta izar gehiago izan “ospe” handiagoa eta gizartean posizio hobeagoa.

Sinopsia:

Lacie Pound bulego batean lan egiten duen neska da. Irudi publikoarekin obsesionatuta bizi da. Bere inguruko pertsonekin oso ondo portatzen saiatzen da hauek 5 izarrekin bera puntuatzeko. Bere nebarekin bizi da apartamentu txiki batean baina haien kontratua bukatzear dago, beraz pisu bila dabilela bere ametsetako apartamentuak ikusten ditu. Hala ere ezin ditu ordaindu eta deskontu bat lortzeko aukera bakarra 4,5 izar baino gehiagoko ospea izatea da. Baina Laciek 4,2 izar ditu soilik eta ahal duen guztia egingo du puntuazio hori lortzeko. Bere txikitako laguna Naomi 4,8 izar ditu eta bere laguntza beharko du apartamentua eduki ahal izateko. Naomi eta Lacie lagunak ziren txikitan, baina Naomi oso txarto portatzen zen Lacierekin. Laciek txikitan elkarrekin egin zuten panpina baten argazkia igotzen du sare sozialera eta lortzen du Naomik bere ezkontzara gonbidatzea. Aukera paregabea da Lacierentzat behar duen ospea lortzeko, bertan 4,5 izar baino gehiago duten pertsonak egongo direlako soilik. Baina ezkontzarako hegaldia hartzera doanean, dena konplikatzen zaio eta bidaiak ez dio lortu nahi duen emaitza emango.

Protagonista:

Lacie Pound 30 urte inguruko neska da. Bulego batean egiten du lan, baina bere nebarekin apartamentu txiki batean bizi denez esan dezakegu klase sozial ertainekoa dela. Itxura fisikoari dagokionez, ilegorria da eta kopeta-ilea darama. Altura eta pisu normalekoa da. Oso irribarre polita du eta kapitulu osoan zehar erakusten du. Moralari dagokionez, irudi publikoa soilik interesatzen zaio eta inguruko beste gauzei ez die garrantzia ematen. Bere ospea mantentzeko “faltsutasun” jokaerak izaten ditu beste pertsonekin.

HHPPkorari dagokionak:

Harreman Publikoetako lan eremuari dagokionez, autonomoa dela esan dezakegu. Kasu honetan Laciek berarentzat egiten du lan bere kanpaina propioa egiten baitu. Bere betebehar nagusia ahal bezain beste izar lortzea da bere ospea handitzeko eta modu honetan gizartean posizio altuagoa lortzeko. Sare sozialaren bitartez egiten du eta izarrak lortzeko pertsonekin atsegina izaten saiatzen da, behar dituzten gauzak ematen dizkie eta gizartearen korronteak jarraitzen ditu.

Bechdel testa:

Black Mirror-en kapitulu honetan Bechdel testa betetzen da. Bi emakume agertzen dira (Lacie eta Naomi) eta gizon bati buruz hitz egiten dute (Pauli buruz, Naomiren ezkongaia). Beraz konfirma dezakegu testa betetzen dela: Bi emakume agertzen dira, izena dutenak eta gizon bati buruz hitz egiten dute.

BLACK FRIDAY. Nola sortu zen?

Duela urte gutxi hasi ginen “tradizio” honen inguruan jakiten, hala ere eguna heldu baino zenbait aste lehenago mundu guztiak hitz egiten du honen inguruan. Amerikarrak bueltatzen ari ote gara? Zer dakigu benetan Black Friday-ari buruz?

Batzuen aburuz Black Friday-a gabonetako erosketei hasiera ematen dien eguna da. “Thanksgiving” eguna ondoren ospatzen da, hau da azaroko azken ostiralean. Egun hau Estatu Batuetan sortu zen, baina teknologia berrien garapenei eta herrialde askotan dauden enpresa multinazionalei esker ia mundu osotik egin da ezaguna.

Black Friday terminoa nondik etorri zen azaltzeko hainbat teoria daude:

- Aurreko eguna “Thanksgiving” denez, hurrengo egunean sortzen zen trafiko guztia dela eta Black Friday esaten zioten.

- Denden zenbakiak gorriak izatetik beltzak izatera pasatzen ziren.

- Urtero Itsasoko eskola (Escuela Naval) eta Akademia Militarra amerikar futboleko partidu unibertsitario bat jokatzen zuten Filadelfian. Kirol ekintza honek eragin mediatiko handia zuen. Partidua “Thanksgiving” ondorengo larunbatean jokatzen zen, beraz ostiralean errepideak, kaleak, dendak… trafikoz beterik zeuden.

Egia esanda berdin da nondik datorren terminoa, gizarteari benetan interesatzen zaiona dendetako deskontuak dira. 2010 urtean inposatu zen tradizio hau Espainian eta momentu horretatik hona, gero eta jende gehiagok hartzen du parte.

Ostiralean ez ezik, deskontuak aste osoan zehar jartzen dituzte dendek. Lehenengo deskontuak interneten bidezko erosketetan topa ditzakegu, eta normalen 5 egun lehenago jartzen dituzte. Enpresa askok Black Friday osteko asteburuan zehar uzten dituzten deskontuak interneten bidez erostekotan eta cyber-mondayarekin lotzen dute.

Gero eta gehiago dira egun honetara gehitzen diren komertzioak. Nahiz eta 2010 urtean inposatu Espainian, 2015 urtean izan zen benetako inposaketa. Hasieran bakarrik gutxi batzuek zuten deskontu egun honen berri, baina urteak igaro ahala gero eta pertsona gehiago hasi ziren egun honetan erosten.

Hala ere, Estatu Batuetan askoz lehenago sortu zen. Batzuen arabera 80ko hamarkadan sortu zen,  90ko hamarkadan hartu zuen garrantzia eta 2001 urtean urteko erosketa egunik handiena bihurtu zen.

Bukatzeko, esana beharra dago batzuen ustetan Black Friday-a desagertze bidean dagoela. Wal-Mart estatubatuar denda kateak Black Friday-ari “boikota” egiteko asmoz, bere dendak irekitzen ditu “Thanksgiving” egunean. Bestelako denda kateak haren adibidea jarraituko dute? Horrez gain honen inguruan dauden manifestazio antikontsumistak gero eta gehiago kezkatzen dituzte dendak, batez ere egun honetan parte hartzen duten denda txikiak.